Αναρτήθηκε από: lina2410 | 10/09/2002

Αύγουστος 1922

      

Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.   

Καλωσορίσατε στο πολυθέαμα: «Αύγουστος 1922»

Αφιέρωμα στα 80 χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης.

Μια παραγωγή της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Νεολαίας  του Δήμου Λαρισαίων, σε κείμενα και σκηνοθεσία του Βαγγέλη Κολώνα και με την ευγενική χορηγία της Τράπεζας «Ωμέγα», της κατασκευαστικής εταιρείας Ταουσάνης και του βιβλιοπωλείου «Παιδεία».

Παρακαλείται ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Πάνος Σάπκας, να προλογίσει την εκδήλωση:

 

Παρακαλείται ο Δήμαρχος Λαρισαίων κ. Κώστας Τζανακούλης να απευθύνει χαιρετισμό:

 

Σμύρνη!

Ένα όνομα. Μια πόλη. Μια ιστορία που ξυπνάει μνήμες. Φέρνει πόνο και δάκρια…

Σμύρνη! Μια πολιτεία. Μια Ελλάδα που ξεριζώθηκε άγρια. Ένα σύμβολο που πορεύτηκε στο χρόνο και άφησε το αποτύπωμα στον αιώνα.

Μια πυρκαγιά. Με τις μεγάλες δυνάμεις στο πέλαγος της Ιωνίας να παρακολουθούν, Νέρωνες μιας παγκόσμιας ντροπής.

Σμύρνη. Πατρίδα του Ομήρου.

Σμύρνη. Ζωή τεσσάρων χιλιάδων χρόνων που έγινε στάχτη.

Αίμα και δάκρυ. Μύθος και πραγματικότητα.

80 χρόνια διαμάντι στο στέμμα των χαμένων πατρίδων. Γιατί;

Αύγουστος 1922. Σαν παραμύθι με κακό τέλος ξετυλίγουμε την ιστορία μιας πολιτείας. Θα μιλήσουμε για χρόνια ευτυχισμένα. Για χρόνια που ο άνθρωπος μπορούσε ακόμα να νοιώσει τη χαρά της ζωής και της δημιουργίας.

 

Εκεί, στα παράλια τα Ανατολικά του Αιγαίου πελάγους βρισκόταν μια όμορφη και σαγηνευτική πολιτεία που ήταν φημισμένη για τον πλούτο της, τον πολιτισμό της και την ιστορία της.

Μια ιστορία χιλιάδων χρόνων. Η Ιωνία.

Αρχές του 20ού αιώνα η γόησσα του Αιγαίου πελάγους μετρούσε πληθυσμό τριακοσίων εβδομήντα χιλιάδων  κατοίκων.

Ένα ποικιλόμορφο φυλετικό κράμα, με ένα ανθρώπινο στοιχείο με διεθνή προέλευση. Μέσα σ’ αυτό το ψηφιδωτό των ανθρώπων ξεχώριζε και πλεόναζε το Χριστιανικό στοιχείο, κι απ΄ αυτό το στοιχείο ξεχώριζε μια μερίδα που συνέχιζε την ελληνική παράδοση και ακολουθούσε με πίστη το ορθόδοξο δόγμα.

 

Ελληνικές γειτονιές: ο Μπουρνόβας, το Κορδελλιό, ο Βουζάς, τα Μορτάκια, ο Άγιος Κων/νος, η Μπελλαβίστα, ο Άγιος Βουκόλος, το Μπεσμαχανέ, τα Σπιτάλια, τα Εγγλέζικα, τα γυαλάδικα, τα Μαλτέζικα.

Αυτή ήταν η Σμύρνη. Η γκιαούρ Ισμίρ. Κι ανάμεσά τους κι ανάμεσά μας, ανάμεσα στον πολιτισμό και τη βαρβαρότητα, ήρθαν αυτοί. Οι Τούρκοι. Από την έρημο του Γκόμπι. Σ’ αυτή τη Γη που ήταν ελληνική προ αμνημονεύτων χρόνων. Και μας σημάδεψαν σαν πρόβατα για σφαγή. Κατάφεραν να μας απογυμνώσουν ακόμα και με κατασκευασμένα και ελεγχόμενα ονόματα. Μας έκλεψαν τα γονίδια μας.

Μας βίαζαν αιώνες. Έκλεψαν τη μαγειρική μας. Τα κτίριά μας. Τα κορμιά μας.

Όλη τους η κουλτούρα ήταν μια κλεψιά…Ήθελαν δική τους τη μουσική μας.

Αχ! Σμύρνη. Μασσαλία της Ανατολής σε ονόμασε ο Λαμαρτίνος. Λέσχες, θέατρα, μουσικές, τραγούδια…

Οι φημισμένες κομπανίες της Σμύρνης «τα πολιτάκια» που δεν έλειπαν από κανένα γλέντι με τις κιθάρες, το σαντούρι, το ούτι, τα μαντολίνα… Κι αυτή η Ένωση Ανατολής και Δύσης σ’ ατέλειωτο καημό που πνιγόταν στο κρασί…

Έρχεται η μουσική από τη Σμύρνη που ακόμα είναι ζωντανήΑκόμα

 (Φως στην κομπανία: 4 τραγούδια) 

Βρισκόμαστε στα 1908, όταν το τρίο των ανερχόμενων : Ταλαάτ Πασά, Ενβέρ Πασά και Τζεμάλ Πασά, έβαλε τέλος στη διακυβέρνηση του αιματοβαμμένου Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίντ.

Το τρίο αυτοαποκλήθηκε (Επιτροπή για την Ένωση και την Πρόοδο) και έγιναν γνωστοί σαν Νεότουρκοι.

Όλοι περίμεναν καλύτερες μέρες, όμως αργά και σταθερά άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τις χριστιανικές μειονότητες.

Οι σπουδαγμένοι στη Γερμανία του Κάιζερ Τούρκοι αξιωματικοί είχαν το Σύνθημα: «Η Τουρκία για τους Τούρκους».

Οι διωγμοί, οι δολοφονίες, οι εκτοπίσεις, οι δημεύσεις περιουσιών, από τα τάγματα εργασίας, άρχισαν. Ο μεγάλος στόχος: «Η Γκιαούρ Ισμίρ». Η άπιστη Σμύρνη.

Από το 1908 ως το 1919, μετά τη γενοκτονία των αρμενίων και των Ποντίων, οι Νεότουρκοι ανέπτυξαν τη δική τους εκδοχή του φυλετικού Εθνικισμού, πριν από το Χίτλερ.

Στην Ελλάδα η επανάσταση στο Γουδί το 1909, έφερε στο πολιτικό προσκήνιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Οι βαλκανικοί πόλεμοι του 1912 απελευθέρωσαν την Ήπειρο, την υπόλοιπη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, την Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου εκτός από τα Δωδεκάνησα.

Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους η Ελλάδα είχε ανάγκη Ειρήνης. Όμως η παγκόσμια ιστορία, υπαγόρευε άλλα…

Ο Παγκόσμιος πόλεμος που άρχισε στα 1914 έθεσε την Ελλάδα μπροστά σε οξύτατο πρόβλημα.

Εκδηλώθηκαν δύο τάσεις εξωτερικής πολιτικής: Μία του βασιλιά Κων/νου για τήρηση ουδετερότητας και πρόβλεψη Νίκης της Γερμανίας, και η άλλη του Βενιζέλου, για συμμετοχή στον πόλεμο στο πλευρό της Αγγλίας και της Γαλλίας για εξασφάλιση των Εθνικών δικαίων.

Η σύγκρουση Βενιζέλου – Κων/νου, έφερε το Διχασμό  με δύο πρωτεύουσες του Ελληνικού κράτους: Μία στη Θεσσαλονίκη, του Βενιζέλου, και μία στην Αθήνα, του Κωνσταντίνου που το 1917 απομακρύνθηκε από το θρόνο.

Ο Βενιζέλος δημιούργησε ισχυρό στρατό και με τη λήξη του πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε στο πλευρό των νικητών και με ισχυρούς τίτλους που αξιοποιήθηκαν στο διπλωματικό πεδίο για την ικανοποίηση των Εθνικών δικαίων, σύμφωνα με την παραδοσιακή πολιτική της μεγάλης Ιδέας, προσαρμοσμένης στη δυνατότητα της Ιστορικής Στιγμής…

Ο Ελληνικός Στρατός κατέλαβε με την έγκριση των Συμμάχων τη Θράκη, περιοχές της Δυτικής Μικράς Ασίας, την πόλη της Σμύρνης…

Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, παραμονή της εισόδου του Ελληνικού Στρατού στην Αγία Φωτεινή, μετά τη θεία λειτουργία, σε εμπνευσμένο λόγο, λέει:

 

«Αδελφοί

Το πλήρωμα του χρόνου επέστη. Οι πόθοι των αιώνων εκπληρώνονται. Οι έκτακτοι χρόνοι ήγγισαν. Αι μεγάλαι ελπίδες του Γένους μας, ο σφοδρός, ο μύχιος – ο θερμός, ο καίων και φλογίζων τα σπλάχνα μας πόθος προς ένωσιν μετά της μητρός μας Ελλάδος, ιδού, σήμερον, ημέραν της 1ης Μαϊου, γίνεται πράγμα και γεγονός τετελεσμένον. Αύριο οι ελευθερωτές μας εισέρχονται εις την κατοχήν της πόλεως…»

Η Σμύρνη τραγουδά…Η Σμύρνη είναι Ελληνική

 

(4 τραγούδια) Τελευταίο: Καλαματιανή 

Πόσο λίγο κράτησε το όνειρο.

Μετά τη συνθήκη των Σεβρών, ο Βενιζέλος προκηρύσσει εκλογές την 1η Νοεμβρίου του 1920 και καταψηφίστηκε…

Η Ελλάδα έχασε τον αναντικατάστατο εκπρόσωπό της στις σχέσεις της με τις Νικήτριες δυνάμεις.

Στο θρόνο επανήλθε ο Βασιλιάς Κων/νος αν και χαρακτηρισμένος τότε ως εχθρός των Νικητών Συμμάχων.

Επακολούθησε μεταστροφή της πολιτικής, ιδίως των Γάλλων προς την Ελλάδα και ενίσχυση των Τούρκων με πολεμικό υλικό.

Το αποτέλεσμα ήταν, τον Αύγουστο του 1922, η κατάρρευση της άμυνας του Ελληνικού Στρατού, και η τραγωδία των ελληνικών χριστιανικών πληθυσμών, της Μ. Ασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης, που εκδιώχτηκαν κάτω από μαρτυρικές συνθήκες από τις Αρχαίες εστίες του Ελληνισμού.

Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος την ύστατη στιγμή, λίγο πριν ο Τουρκικός Στρατός μπει στη Σμύρνη, γράφει στον Βασιλιά Κων/νο:

 

«Μεγαλειότατε βασιλεύ των Ελλήνων.

Η κρίσιμος ώρα εσήμανεν. Ο καιρός των μεγάλων αποφάσεων ήγγικεν. Πάσα παρερχομένη στιγμή βυθίζει σύμπαντα τον Ελληνισμόν εις την άβυσσον της καταστροφής».

 

Γράφει δυο μέρες πριν από την άγρια δολοφονία του, στο Βενιζέλο:

 

«Αγαπητέ φίλε και αδελφέ κ. Ελευθέριε Βενιζέλε

Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας, το Ελληνικόν κράτος, αλλά και σύμπαν το Ελληνικόν Έθνος, καταβάνει πλέον εις τον Άδην…»

 

Τούρκοι διαβήκαν… χαλασμός. Θάνατος πέρα ως πέρα… Η Σμύρνη θα καεί… Οι άνθρωποι, οι πρόσφυγες, θα αντικρίσουν την κόλαση.

 

(Ένα τραγούδι

                         Μετά βγαίνουν οι ηθοποιοί

                         Μετά τον Τσατσαρή, ορχηστρικό).

 

 

30 χρόνια μετά την καταστροφή ο δικός μας συγγραφέας ο Μ. Καραγάτσης επισκέπτεται τη Σμύρνη και γράφει:

 

«Αυτό το τεράστιο πάρκο της Σμύρνης είναι ωραιότατο και μελαγχολικότατο. Αποπνέει τη θλίψη των ερειπίων, μολονότι ούτε ίχνος ρημαδιού δεν θα συναντήσει ο επισκέπτης σ’ όλη την απέραντη έκταση. Τα χαλάσματα των καμένων σπιτιών έχουν καθαριστεί με επιμέλεια. Έχουν σκεπαστεί με χιλιάδες τόνους χώμα καρπερό.

Κι απάνω στο χώμα φυτεύτηκαν δέντρα, θάμνοι  και λουλούδια που φούντωσαν, θράσεψαν και δημιούργησαν ζούγκλα άβατη.

Αυτή η βλάστηση η ξέφρενη, η τροπική… Πώς μπόρεσε να θεριέψει πάνω στις πέτρες των γκρεμισμένων σπιτιών; Είναι άραγε τόσο καρπερό το χώμα που κουβαλήθηκε από αλλού για να σκεπάσει τα ερείπια; ΄Όχι. Το ζήτημα είναι πολύ πιο παράξενο και δυσεξήγητο. ΄Όπως ξέρουμε, μονάχα ένα τμήμα της πυρίκαυστης ζώνης διαμορφώθηκε σε πάρκο. Το υπόλοιπο ρυμοτομήθηκε κι έγινε οικόπεδα. Σε πολλά απ’ αυτά τα οικόπεδα έχουν κτιστεί μοντέρνες πολυκατοικίες. Τα περισσότερα όμως έχουν απομείνει άχτιστα, μα οπωσδήποτε καθαρισμένα από τα ερείπια. Καθαρισμένα επιφανειακώς και για λόγους σκοπιμότητας. Κάτω στο χώμα υπάρχουν οι πέτρες και τα θεμέλια των γκρεμισμένων σπιτιών. Κι όμως αυτό το ελάχιστο χώμα έχει δύναμη βλαστική καταπληκτικώς ακατάσχετη. Το γρασίδι, η τσουκνίδα, η βρούβα, η παπαρούνα, φυτρώνουν παντού, βλασταίνουν πυκνά, θεριεύουν και σκεπάζουν  τα πάντα με το παχύ βαθυπράσινο χαλί τους.

Λες κι η φύση – πολύ πιο ανθρώπινη από τους ανθρώπους – βιάζεται να κρύψει τα κακά έργα των ανθρώπων. Αγκομαχάει να γεμίσει με καινούρια – κι άλλου είδους – ζωή τον χώρο που άλλοτε έσφυζε από ζωή…

Ναι, είναι άφατη η θλίψη που αποπνέουν αυτά τα αθέατα – κι όμως αισθητά – ερείπια. Είτε στο πάρκο τριγυρνώ είτε στους δρόμους τους πλαισιωμένους με χορταριασμένα οικόπεδα, νιώθω εκείνο το συναίσθημα που γεννούν τα νεκροταφεία στην ψυχή του ανθρώπου.

Αλλά μήπως το πάρκο του Ισμίρ δεν είναι ένα τεράστιο και συμβολικό νεκροταφείο όπου θάφτηκαν τριάντα αιώνων ιδανικά;»

 

Αν κοιμηθώ απόψε, θ’ ανοίξει το ταβάνι

κι οι πεθαμένοι θα πέσουν απ’ τα σύννεφα, γιαβρούμ.

Που είναι ο άγγελος με την είδηση ότι το ποτάμι γυρίζει πίσω;

Ο άγγελος με τη λέξη ότι το νερό θα καθαρίσει και θα έχει ψάρια…

Και η Σμύρνη δεν έχει καεί…

Έσβησε έτσι ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας, όμως οι μνήμες είναι ζωντανές. Κι όσο η μνήμη ζει δεν υπάρχουν χαμένες πατρίδες…

 

( 4 τραγούδια) τελευταίο: Γιάλα

                        (Αποχαιρετισμός)

Μουσικό σχήμα:«Ελλήνων Ανάμνησις»

Ο Βασίλης Αγροκώστας:Τραγούδι, λύρα πολίτικη.

Ο Ρήγας Μακρόπουλος: Βιολί και ούτι

Ο Κων/νος Μεγκές: 16 χρόνων, μαθητής του Μουσικού Γυμνασίου Βόλου: Κανονάκι

Η Φανή Μπαρμπή: Τραγούδι, παραδοσιακά κρουστά

Ο Γιάννης Παπαγιαννούλης: Κρουστά και

Ο Κων/νος Παπαδημητρίου: Μαθητής του Μουσικού Γυμνασίου Λάρισας: λαούτο

 

Τα κείμενα ερμήνευσαν οι ερασιτέχνες ηθοποιοί:

Βασιλική Δούφα

Ανδριάνα Λυμτσιούλη

Ο μικρός Γιάννης Πετρουλάκης

Η Γεωργία Ρούστα

Και ο Αντρέας Τσατσαρής

Φωτισμοί: Οι τεχνικοί του Θεσσαλικού Θεάτρου, που ήρθαν από περιοδεία ειδικά γι’ αυτό το πολυθέαμα και για το Βαγγέλη Κολώνα.

Είναι: Ο Νίκος Γεωργάκης,

 ο Μάκης Παπατριανταφύλλου και ο Γιώργος Σδράνης

Ήχος: Ο Νίκος Καράτζος

Φωτογραφική επιμέλεια: Γιώργος Μποντικούλης

Προβολή slides και video: Αλέκος Μπλογούρας

Τεχνική Επιμέλεια: Ηλίας Ταμουρίδης

Κείμενα – Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Κολώνας.

 

Σας ευχαριστούμε που μοιραστήκατε μαζί μας αυτή τη βραδιά. Το μουσικό σχήμα «Ελλήνων Ανάμνησις» θα κλείσει  το πολυθέαμα για τη Σμύρνη με ένα τραγούδι.

Καλή σας νύχτα.

(ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΒΕΣ)

 ***

Οι ποιητικές μου συλλογές: «Κύκλοι», «Διαστάσεις», «Σύνολα», «Φάσμα», «Άλφα», «Λάας», «Εφτά», «Λ όπως Λάρισα», και «2009»,  βρίσκονται στο  http://www.linakaramba.blogspot.com

Advertisements

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: